Ervaringsdeskundige Naomi: ‘Armoede kan een oorzaak zijn van huiselijk geweld’

Ervaringsdeskundige Naomi: ‘Armoede kan een oorzaak zijn van huiselijk geweld’

Ervaringsdeskundige Naomi heeft jarenlang in een onveilige thuissituatie geleefd. Ze kreeg te maken met huiselijk geweld en met armoede en schulden. Ze ziet dat die twee problemen vaak samen gaan. ‘Als je in armoede leeft is er meer stress in huis en dat kan een veroorzaker van geweld zijn.’ 

Naomi heeft ervaring in het hebben van schulden, maar ze heeft zichzelf eruit gewerkt en heeft haar leven met een betaalde baan weer op de rit gekregen. ‘Ik weet hoe het is om in armoede te leven’, vertelt ze. ‘Ik had een uitkering en moest regelmatig kiezen of ik de energierekening zou betalen of mijn twee kinderen eten zou geven.’

Dertien jaar geleden koos Naomi voor zichzelf en voor haar kinderen. Ze wist uit haar moeilijke situatie te komen. ‘Ik ging aan mijn herstel werken en zette alles op alles om mijn leven weer op de rit te krijgen.’

Boegbeeld

Naomi is bij Warm Rotterdam als ervaringsdeskundige aan de slag gegaan om een boegbeeld te zijn voor anderen. ‘Vaak spreek ik vrouwen die in een soortgelijke situatie zitten’, zegt ze. ‘Ik luister naar hun verhaal en geef advies. Ik wil laten zien dat je eruit kan komen, hoe diep je ook in de problemen zit.’

Spanning

Volgens Naomi is er een sterke relatie tussen armoede en huiselijk geweld. ‘Ik hoop dat daar meer aandacht voor komt’, zegt ze. ‘In Rotterdam zijn zowel armoede als huiselijk geweld een groot probleem. Door armoede ontstaat er veel stress en kan de spanning in huis hoog oplopen. En andersom geeft de thuissituatie heel veel stress, waardoor je misschien eerder problemen krijgt op je werk.’

Onderwaardering

Het netwerk aan informele organisaties in Rotterdam zijn een grote steun, weet Naomi, of het nu om armoede gaat of andere problemen. ‘Heel veel mensen zetten zich in voor de stad en kijken naar elkaar om’, zegt ze. ‘Dat netwerk draagt meer dan de overheid. Ik vind dat informele organisaties erg ondergewaardeerd worden. Als het informele netwerk in elkaar valt, dan hebben we echt een probleem.’

Ervaringsdeskundige Elly: ‘Verhalen uit de wijk hebben mij aangemoedigd’

Ervaringsdeskundige Elly: ‘Verhalen uit de wijk hebben mij aangemoedigd’

Ervaringsdeskundige Elly heeft haar eigen voedselbank opgezet. Bij het uitdelen van de voedselpakketten houdt ze rekening met culturele en religieuze eetgewoonten. Later kwam er ook een kleding- en spullenbank bij. ‘Ik krijg hele fijne reacties uit de wijk.’

Tot 2017 had ervaringsdeskundige Elly haar eigen cateringbedrijf, waarmee ze kookte voor de naschoolse opvang. Omdat er gekort werd op de ouderbijdrage, kwam het financieel niet meer uit. Ze moest stoppen en belandde in de bijstand. ‘Een kennis vroeg me of ik het niet leuk zou vinden om met een groep vrouwen uit de wijk te gaan koken’, vertelt ze. ‘Ik kreeg budget om boodschappen te doen en kookte samen met andere vrouwen in het Huis van de Wijk. Daar konden mensen mee eten. Maar toen dat werd afgeschaft, besloot ik zelf maaltijden tegen een klein bedrag te gaan verkopen in de wijk.’

Eén maaltijd met z’n tweeën

Van de mensen die bij haar een maaltijd kochten, kreeg ze schrijnende verhalen te horen. ‘Ik hoorde dat ze hun kind zonder lunch naar school stuurden’, vertelt ze. ‘Of dat mensen de helft van de maaltijd opaten en de rest meenamen voor de volgende dag. Ook waren er mensen die één maaltijd kochten voor twee personen omdat ze niet meer geld hadden. Al die verhalen motiveerden mij om niet voor maaltijden, maar voor boodschappen te zorgen. De afdeling Prestatie010 steunde mij in het opzetten van de voedselbank. Ik kon mijn uitkering behouden en als tegenprestatie runde ik de voedselbank.’

Aandacht voor achtergrond

Via allerlei kanalen komt Elly aan het eten voor haar voedselbank. ‘Ik ga groothandels af, markten, en ik krijg voedsel dat over is van de reguliere voedselbank’, legt ze uit. ‘In het begin had ik genoeg om voor tien mensen een pakket te maken. Maar mijn netwerk is gaan groeien en inmiddels kan ik wel tachtig tot negentig mensen te eten geven via de voedselbank. Bij het maken van de pakketten houd ik ook rekening met wat mensen mogen eten. Als er kip is, dan houd ik dat apart voor moslims bijvoorbeeld. Dat zorgt voor hele fijne reacties uit de wijk.’

Sterke vrouwen in de wijk

Door dat grote netwerk kwam er steeds meer bij Elly terecht, ook kleding en andere spullen voor in huis. ‘Daarom ben ik ook een kledingbank en goederenbank begonnen’, zegt Elly. ‘Er zijn vrijwilligers in de wijk die me iedere dag helpen. De mensen die bij mij al een voedselpakket krijgen, mogen daar gratis spullen uitzoeken. Andere mensen kunnen er tegen een laag bedrag iets kopen. Het kleine beetje geld dat daarmee binnenkomt, stop ik meteen weer in de voedselbank.’

Elly heeft een groep andere sterke vrouwen om zich heen verzameld. ‘Met hen vorm ik een soort vrouwenclub’, legt ze uit. ‘Samen zetten we ons in voor andere vrouwen in de wijk. We proberen dan verder te kijken dan de voordeur om erachter te komen wat zij écht nodig hebben.’

Ervaringsdeskundige Willemijn: ‘Kinderen moeten zorgeloos kunnen opgroeien’

Ervaringsdeskundige Willemijn: ‘Kinderen moeten zorgeloos kunnen opgroeien’

Al vanaf het allereerste begin is Willemijn ervaringsdeskundige bij Warm Rotterdam. Door Dick Couvée, predikant van de Pauluskerk, raakte ze geïnteresseerd in armoedeproblematiek en de oplossingen die Couvée aandroeg. Toen de Pauluskerk in 2016 het programma Warm Rotterdam startte, sloot ze zich aan.

Willemijn is een ‘arm gemaakte vrouw’, zo zegt ze zelf. ‘Door de hoge lui, met hun rapporten en onderzoeken. Ze maken regels en beleid over armoede, maar hebben er zelf geen ervaring mee. Ze vragen wel naar ervaringen van mensen in armoede en met schulden, maar er wordt niet écht geluisterd. Daarom is er een oerwoud aan regels ontstaan, het is heel moeilijk om de weg te vinden in dat oerwoud en te krijgen waar je recht op hebt.’

Armoede is een dagelijks gevecht, weet Willemijn. ‘Ik hoef helemaal geen luxe, maar door dat doolhof aan regels krijg ik niet waar ik recht op heb. Daarnaast kost het veel tijd om alle aanbiedingen uit te pluizen, want de boodschappen zijn anders niet te betalen. De hele dag door ben je met armoede bezig, dat levert veel stress op.’

Onrechtvaardig

Er wordt met twee maten gemeten, vindt Willemijn. ‘Grote bedrijven verdienen heel veel’, legt ze uit. ‘Maar geven ze iets terug van die winst aan de samenleving? Door prijzen te verlagen bijvoorbeeld? Nee. Integendeel, vaak weten ze via ingewikkelde belastingconstructies ook nog geld weg te sluizen.’

Kinderen in armoede

Willemijn trekt zich vooral het lot van kinderen aan. ‘Ik vind dat kinderen in liefde moeten opgroeien, in een warme thuissituatie’, zegt ze. ‘Een moeder die in armoede leeft houdt van haar kinderen, maar kan het kind niet alles geven. Dat voelt dat kind ook.’ En hoe ouder een kind wordt, hoe meer geld er nodig is. ‘Jongeren hebben een computer nodig om te studeren en als ze een ouderwetse spijkerbroek aan hebben dan worden ze gepest. Maar geld voor een computer of nieuwe broek is er niet.’

Brieven

Er moet volgens Willemijn dan ook meer ondersteuning voor gezinnen komen. ‘Kinderen moeten zonder financiële zorgen kunnen opgroeien’, zegt ze, ‘en kunnen studeren, ongeacht het inkomen van hun ouders, ongeacht of ze in de bijstand zitten of werken. De beleidsmakers moeten dusdanig beleid maken dat kinderen van arm gemaakte ouders zonder geldzorgen kunnen studeren. Daar moeten fatsoenlijke regels voor komen.’

Kansen om zich te ontwikkelen zijn van groot belang, vindt Willemijn. ‘De beleidsmakers moeten beseffen dat mensen en kinderen niet dom en arm moeten blijven, maar zich moeten kunnen ontwikkelen. Dat is goed voor hun toekomst en die van Nederland. Ze moeten beseffen dat voor iedere euro die je in iemand investeert, je er vier voor terugkrijgt.’

Willemijn grijpt verschillende mogelijkheden aan om haar kennis en visie te delen met degenen die er iets aan kunnen veranderen. Ze gaat naar dialogen over armoede en stuurt brieven naar wethouders of politici. ‘Ik wijs hen dan op misstanden die ik tegenkom of draag een mogelijke oplossing aan’, legt ze uit. ‘Ik houd een brief bewust heel kort, en ik stuur ook niet zo vaak iets, want ze hebben het al zo druk. Maar ik vind het wel belangrijk om op die manier iets bij te dragen. Reacties? Ja, heel soms krijg ik een aardig en lief briefje terug.’

Ervaringsdeskundige Michelle: ‘Luister onbevooroordeeld naar ervaringsdeskundigen’

Ervaringsdeskundige Michelle: ‘Luister onbevooroordeeld naar ervaringsdeskundigen’

Ervaringsdeskundige Michelle heeft het van jongs af aan financieel niet gemakkelijk gehad. Inmiddels heeft ze een baan en gaat het een stuk beter. ‘Als ik mensen vertel dat ik in armoede heb geleefd, zijn ze vaak verbaasd’, vertelt Michelle. ‘Maar door mijn ervaring met schulden begrijp ik hun situatie. Ik wil schaamte omzetten in openheid en een voorbeeld zijn voor anderen.’

Een ambtenaar van de gemeente wees Michelle op het werk van Warm Rotterdam. ‘De aanpak sprak me meteen heel erg aan’, zegt ze, ‘want toen ik zelf in armoede leefde vroeg ik me altijd af op welke manier ik mijn mening over de gang van zaken kon geven. Ik had in die tijd een te klein bedrag per week om van te leven, dus er was geen geld voor uitjes, cadeautjes voor mijn zoon of een keer een extraatje. Ik voelde me onbegrepen. Gelukkig kunnen we nu met alle ervaringsdeskundigen samen en het team van Warm Rotterdam ambtenaren wakker schudden.’

Maanden wachten

Michelle vindt dat er tot nu toe niet goed genoeg geluisterd wordt naar mensen in armoede en met schulden. ‘Ik heb bij Vraagwijzer gewerkt en daar kreeg ik vaak van cliënten te horen dat ze zich eindelijk begrepen voelden’, zegt ze. ‘Ik vroeg eerst aan mensen hoe het met hen ging, ik probeerde ze op hun gemak te stellen door begrip te tonen voor de situatie. Pas daarna, soms in het tweede gesprek, ging ik op de problemen in.’

In veel andere gevallen voelen burgers zich niet begrepen door de gemeente.  ‘Het duurt vaak heel lang voordat mensen duidelijkheid krijgen’, zegt Michelle, ‘maar als je geen eten meer kan kopen dan kan je niet gaan zitten wachten op een brief of je over twee maanden recht hebt op een voedselpakket. Ze hebben nú hulp nodig.’  

Onderschat

Onbevooroordeeld luisteren, dat is wat volgens Michelle nodig is. ‘De kwaliteiten van ervaringsdeskundigen worden onderschat’, legt ze uit. ‘Er komen ambtenaren van de gemeente naar ons Warm Spreekuur, om te vragen wat wij hebben meegemaakt, en dan blijkt uit de plannen die ze daarna maken dat ze niet goed geluisterd hebben. Aan ons vragen ze altijd om verantwoording, maar wie vraagt dat aan hen? Hoe hard moeten we nog schreeuwen? Moeten we met spandoeken naar het stadhuis?’

Ervaringsdeskundige Grecia: ‘Ik wil mensen een warm nest geven’

Ervaringsdeskundige Grecia: ‘Ik wil mensen een warm nest geven’

Vanuit haar eigen huis begon ervaringsdeskundige Grecia met een kledingbank. Eerst gaf ze haar eigen kleding weg, later zamelde ze via familie en vrienden spullen in. Toen haar huis uitpuilde van de volle zakken kleding, besloot ze het grootschaliger aan te pakken.

Als iemand in armoede iets nodig had, wilde Grecia graag helpen. ‘Dertig jaar geleden al hielp ik mensen vanuit huis die krap zaten’, vertelt ze. ‘Ik gaf mijn eigen kleding weg bijvoorbeeld. Of bracht kleding naar de kerk, waar het weer verdeeld werd onder mensen die het nodig hadden. Daarna vroeg ik ook familie en vrienden of ze wat konden missen, omdat ik mensen kende die het hard nodig hadden. Op een gegeven moment stond mijn hele huis vol zakken kleding, dus ik wilde het liefst een eigen ruimte om een kledingbank te runnen.’

Onderdak

Grecia hielp niet alleen met kleding, maar soms zelfs met onderdak. ‘Moeders met kinderen of straatjongens die nergens heen konden, die ving ik op’, vertelt ze. ‘En zij kenden dan weer anderen die hulp nodig hadden. Soms bleef iemand een jaar, een ander weer een paar maanden. Zo heb ik een aantal jaar mensen een warm nest kunnen geven.’

Dat warme nest wilde Grecia wel aan meer mensen geven, dus ging ze op zoek naar een ruimte. ‘Maar dat was niet te betalen voor mij’, zegt ze. ‘Ik hoorde via via dat een pand in de buurt leeg zou komen. Ik probeerde te informeren of ik er antikraak in zou kunnen, maar ik kreeg nooit antwoord op mijn vragen.’

Spreekbuis

Uiteindelijk bleken er drie organisaties te komen, waaronder een afdeling van Parnassia in te komen, de stichting die mensen met psychische problemen opvangt. ‘Er ontstond grote ophef over in de buurt’, zegt Grecia. ‘Veel mensen protesteerden tegen de komst van de opvang. Ik was de enige die er juist voor was – mensen met erg uiteenlopende problematiek, zoals psychische problemen, moeten toch ook ergens wonen? Tijdens klankbordgroepen werd ik een soort spreekbuis voor die mensen.’

Het was de stichting opgevallen en uiteindelijk werd Grecia door hen benaderd. ‘Ik vertelde wat ik allemaal al deed en gaf aan dat ik wilde helpen om mensen aan verschillende activiteiten te laten deelnemen, zoals leren naaien of meubeltjes opknappen. Zo ontstond een hele fijne samenwerking tussen de instellingen in gebouw De Wende en mij. Inmiddels coördineer ik de activiteiten van de vrijwilligers en cliënten. Ondertussen mocht ik in het pand een hoek gebruiken voor mijn kledingbank. Dus sinds 2018 is er een hoekje van het pand waar ik alle kleding hang. En inmiddels ook andere spullen, tot meubels aan toe. Iedere dag zijn er bezoekers die er gratis gebruik van kunnen maken.’

Elkaar helpen

Grecia hoopt alsnog ooit een eigen ruimte te kunnen betrekken. ‘Ik heb nu een opslagplek gehuurd, omdat ik niet alle spullen meer kwijt kan’, zegt ze. ‘Dat kan ik nét betalen, uit eigen zak. Maar het zou fijn zijn als ik meer hulp krijg. Het zou geweldig zijn als ik via de gemeente een busje kan krijgen om grote spullen op te halen, bijvoorbeeld als een woning van een overleden persoon leeg moet, en die dan kan brengen naar mensen die het nodig hebben. Zo kunnen we elkaar helpen.’

Alsof het nog niet druk genoeg is, helpt Grecia ook nog mensen die hulp nodig hebben als ze op haar pad komen. ‘Ik begeleid soms mensen naar Vraagwijzer, ga mee naar afspraken als ze niet in staat zijn om alleen te gaan, of help mensen met opruimen en inrichten, soms help ik ook als tolk Spaans of Papiaments of help iemand om naar een instantie te bellen of brieven te lezen. En soms is het gewoon een kopje koffie drinken met iemand die anders eenzaam is, gewoon voor de gezelligheid.’